LebnsFragn: פּובליציסטיק


יאַנואַר - פֿעברואַר ,2010	No. 687-688	January-February, 2010


יאַנואַר - פֿעברואַר ,2010 היים לייט-אַרטיקל פּובליציסטיק ישראל פֿון חוֹדש צו חוֹדש וואָס אַנדערע שרייבן חורבּן ייִדישע וועלט פֿון דאָ און פֿון דאָרט ייִדיש-וועלט אַרבעטער-רינג - קולטור-קרײַז אַויף דער ביכער- פּאָליצע בונד ליטעראַטור אונטערנעמונגען מעלדונגען באגריסונגען נעקראָלאָגן פֿון אונזערע לײענערס קונסט דערציילונגען טרויער פֿון אַנדערע אויסגאַבעס לינקס אַרכיוו אינהאַלט וועגן אונדז שרייבט צו אונדז אבאנירונג שטיצערס		פּובליציסטיק אונדזער מאַגאַזין ברענגט צום אויסדרוק אַן אייגנאַרטיקן צוגאַנג צו די פּאָליטישע פּראָבלעמען פֿון דער וועלט און פֿון מדינת ישראל, וועגן איר אָרט אויף דער אינטערנאַציאָנאַלער אַרענע, װי אויך פֿון די גרויסמאַכטן, די איסלאַמישע וועלט, די גלאָבאַליזאַציע-פּראָצעסן אדג"ל. נישט קיין "לעצטער מאָהיקאַנער" עס איז לעצטנס געװאָרן אַ מאָדע אין דער העברעיִשער פּרעסע זיך צו צעשמעלצן אין לויב פֿאַר ייִדיש און צו באַגלײטן דעם לויב מיט הספּד־דיבּורים װעגן איר אונטערגאַנג. אַן אויסנאַם איז דער "הארץ", אין זכות פֿון זײַן ליטעראַרישן געהילף־רעדאַקטאָר װעלכער איז אַ גרויסער "פּאַטריאָט" פֿון דער ייִדיש־ קולטור. חוץ דעם "הארץ" איז די העברעיִשע פּרעסע, אַזוי װי דער גאַנצער יש ראלדיקער עסטאַבלישמענט, אָפּגעקו־ מען אין בעסטן פֿאַל מיט קורצע אָנצוהערענישן װעגן דעם טויט פֿון דעם גרויסן ייִדישן פּאָעט. עס איז אפֿשר נאָר אַ צופֿאַל, אָבער עס האָט לאַנג נישט געדויערט, און צװײ טעג נאָך סוצקעװערס לװיה איז אין דער סאַמע פֿאַרשפּרײטסטער צײַטונג,, אין "ידיעות אחרונות" (דעם 26.01.2010) דערשינען אַן אַרטיקל פֿון ענת פּלוצקער, אונטערן קעפּל: דער טויט פֿון אַ קולטור - דער לעצטער מאָהיקאַנער פֿון יידישלאַנד". מיטן לייענען דעם אַרטיקל װערט אָבער קלאָר, אַז דאָס מײנט נישט די שרײַבערין דעם נאָרװאָס פֿאַרשטאָרבענעם דיכטער סוצקעװערן, נאָר אַן אַנדערן ייִדישן דיכטער, װאָס איז געשטאָרבן מיט אַן ערך דרײַסיק יאָר צוריק. עס זײַנען שוין געװען אַ סך "לעצטע מאָהיקאַנער" פֿון דער ייִדיש־קולטור אין דער העברעיִשער פּרעסע אין לאַנד. קיינער פֿון זײ, און אויך נישט דער דיכטער דוד ספֿאַרד, װאָס איז געשטאָרבן אין לאַנד אין יאָר 1981, איז נישט געװען "דער "לעצטער". ענת פּלאָצקער, אַ פֿעיקע שרײַבערין מיט אַ פּובליציסטישן יחוס, אָבער קענטיק מיט נישט גענוגנדיקן װיסן אויף דער דאָזיקער טעמע (דאָס איז נישט איר פֿאָרשונגס־פֿעלד). האָט אָבער, מסתּמא צוליב איר אויבנדערמאָנטן יחוס - איר זיידע איז געװען דער ייִדישער זשורנאַליסט יוסף גאָלדקאָרן, דוד ספֿאַרדס אַ נאָענטער פֿרײַנד), געװאָרן באַאײַנדרוקט פֿון אַ נאָרװאָס אין פּוילן דערשינענער ביאָגראַפֿיע פֿון דוד ספֿאַרד. דאָס איז אַן אַרבעט פֿון אַ פּוילישער פֿאָרשערין, יאָהאַננאַ נאַלעװײַקאָ קוליקאָװ, פֿון װעלכער עַנַתּ פּלאָצקער ...לייענט ווײַטער דער פּאָליטישער ספּעקטאַקל אין באָסטאָן ס'װעט זײַן אַנדערש!" - האָט דער קאַנדידאַט באַראַק אָבאַמאַ צוגעזאָגט זײַנע װײלער בּעת ער האָט געפֿירט זײַן װ אַל־קאַמפּאַניע. ס'האָט געהײסן, אַז "זײַן װאַשינגטאָן" װעט זײַן אַן אַנדערער, פֿרישע װינטן װעלן נעמען בלאָזן אין די קאָלואַרן פֿון דעם אַמעריקאַנער קאָנגרעס. מיט דעם צוזאָג האָט ער געװוּנען די הערצער און די שטימען פֿון די אַמערי־ קאַנער, באַזונדערס די יוגנט - און צום ערשטן מאָל אין דער געשיכטע איז אַ שװאַרצהויטיקער פּאָליטיקער אויסגעװײלט געװאָרן צו װערן פּרעזידענט פֿון די פֿאַר־ אײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע. און דאַן איז געקומען די װירקלעכקייט - און דער פּרעזידענט אָבאַמאַ האָט זיך פֿאַרפּלאָנטערט אין די געװײנלעכע װאַשינגטאָנער פּאָליטישע לאַבירינטן. צום ערשט איז געקומען דער באַנק־צוזאַמענברוך. כאָטש די רעפּובליקאַנער האָבן, װי געװײנטלעך, געשריגן, אַז ער פֿירט דאָס לאַנד צו באַנקראָט און אַז ער פֿירט אײן "סאָציאַליזם אויף װאָלסטריט", האָט אָבאַמאַ אַרויסגעהאָלפֿן מיט ביליאָנען דאָלאַרן און האָט נישט נאָר געראַטעװעט די אַמעריקאַנער פֿינאַנצ־ יעלע אינסטיטוציעס, נאָר מסתמא אויך געהאָלפֿן פֿאַרמײדן אַ טיפֿן עקאָנאָמישן קריזיס אויף גאָר דער װעלט. אָבער װי ס'פֿירט זיך אין װאַשנגטאָן, האָט ער נישט אָנגעמערקט קײן קאָנטראָל איבער די געלטער - און ס'איז נישט געװאָרן "אַנדערש", נאָר אַזוי װי פֿריִער: די באַנק־מאַגנאַטן האָבן געמאַכט געלט, און די קלײנע קראָם־אײגנטימערס האָבן נישט געקענט קריגן קײן קרעדיט פֿון די "אָפּגעראַטעװעטע" בענק, כּדי אויפֿצו־ האַלטן זײערע אונטערנעמונגען - און די אַרבעטסלאָזי־ קייט װאַקסט װידער װי ביז איצט... שפּעטער איז געקומען די דעבאַטע װעגן דער געזונטהײט־פֿאַרזיכערונג פֿאַר אַמעריקע. דאָס איז װידער געװען ...לייענט ווײַטער