LebnsFragn: ישראל


יולי - אױגוסט ,2010	No. 693-694	July-August, 2010


יולי - אױגוסט ,2010 היים לייט-אַרטיקל פּובליציסטיק ישראל פֿון חוֹדש צו חוֹדש וואָס אַנדערע שרייבן חורבּן ייִדישע וועלט פֿון דאָ און פֿון דאָרט ייִדיש-וועלט אַרבעטער-רינג - קולטור-קרײַז אַויף דער ביכער- פּאָליצע בונד ליטעראַטור אונטערנעמונגען מעלדונגען באגריסונגען נעקראָלאָגן פֿון אונזערע לײענערס קונסט דערציילונגען טרויער פֿון אַנדערע אויסגאַבעס לינקס אַרכיוו אינהאַלט וועגן אונדז שרייבט צו אונדז אבאנירונג שטיצערס		ישראל מדינת ישראל, װאָס עס קומט פֿאָר אין איר, אַרום איר און אויסער איר. די באַפֿעלקערונג, אירע דערוואַרטונגען און פֿילזייטיקע פּראבלעמען אין דער פּאָליטיק, אין דער ווירטשאַפֿט, געזעלשאַפֿט, באַציונג צו דער אַראַבישער מינדערהייט אאַז"וו. ער קאָכט זיך - די פֿרומע גװאַרדיע איז שטאַרקער פֿון צה"ל די ציװילע אַרמײ פֿון די פֿ רומע איז שטאַרקער פֿון צה"ל. דער בד"ץ (באַדאַץ) - דער רבּנישער העכסטער בית־דין - איז שטאַרקער און מער קאָמפּעטענט אין דער מדינה, װי עס איז דער בג"ץ, דאָס העכסטע געריכט, די העכסטע אינסטאַנץ פֿאַר צדק. דער אָרגאַניזאַציאָנעלער כוח פֿון די פֿאַנאַטיש פֿרומע איז שטאַרקער פֿון אַלע װעלטלעכע ציוניסטישע פּאַרטײען אין דער ציוניסטישער מדינה. דער דאָזיקער פֿאַקט איז געקומען צו זײַן בולטסטן אויסדרוק אין דער מרידה פֿון ...לייענט ווײַטער זײַן אַ קבּצן צװישן גבֿירים װאָס איז "קראַנטער", אָדער "בילכער" צו זײַן: אַ קבּצן צװישן גבֿירים, אָדער אַ גבֿיר צװישן קבּצנים? די דאָזיקע פֿראַגע איז אויפֿגעקומען מיטן באַשלוס אַרײַנצונעמען ישׂראל אין דעם פּרעסטיזשפֿולן קלוב פֿון די אַנטװיקלטע לענדער מיט אַ פֿאָרגעשריטענער און אינדוסטריאַליזירטער עקאָנאָמיע. OECD,דער פֿאַרבאַנד פֿון די אַנטװיקלטע מדינות, אין װעלכן ישׂראל איז, נאָך באַמיִונגען און שתּדלנותן פֿון 16 יאָר געװאָרן אַרײַנגענומען װי זײַן 32־סטער מיטגליד, איז נישט קיין אָפּעראַטיװע אָדער פֿאַרפֿליכ־ טנדיקע קערפּערשאַפֿט - אָבער פּרעסטיזש איז הײַנט ...לייענט ווײַטער דער ריח קומט פֿונעם קאָפּ די מגיפֿה פֿון דער קאָרופּציע אין די העכסטע אַמטן פון דער מדינה גייט נישט אַראָפּ פֿון די צײַטונגס־קעפּ - און נישט געקוקט דערויף װאָס די זאַך איז שוין אַרײַן אין דער טאָג־טעגלעכער רוטין, הערט זי נישט אויף צו פֿאַרנעמען דעם אויבן־אָן פֿון דעם געזעלשאַפֿטלעכן סדר־היום. דער געװעזענער מדינה־קאָנטראָלער האָט באַצײַכנט די מלוכישע קאָרופּציע װי "אַ נאָך ערגערע געפֿאַר װי דער טעראָר", אָבער זײַן יוֹרש, דער איצטיקער מדינה־קאָנטראָלער ...לייענט ווײַטער די מיליאַרדערן גיבן זיך נישט אונטער איז דעריבער קײן װוּנדער נישט, װאָס נתּניהו האָט מיט אַזאַ אַנטשלאָסנקייט זיך קעגנגעשטעלט דעם געזעץ־פּראָיעקט פֿון שעלי יעכימאָװיטש פֿון "עבֿודה” און חיים כ"ץ פֿון "ליכוד" צו פֿאַרקלענערן די מיליאָ־ נערישע לוינען פֿון די גענעראַל־דירעקטאָרן פֿון די בענק און קאָרפּאָראַציעס, און באַגרענעצן זיי ביז צו 50 מאָל גרעסער פֿון דעם נידעריקסטן לוין פֿון אַ באַאַמטן אין דער זעלבער קאָרפּאָראַציע... ...לייענט ווײַטער "עס איז אונדז נאָך קײנמאָל נישט געװען אַזוי גוט"... ...די רעאַקציע פֿון דער װעלט אויף דער פּרשה פֿון דער פֿלאָטיליע קײן עזה האָט געקענט דינען װי אַ דערמאַנונג פֿאַר די ישׂראלים װאָס האָבן געלעבט מיט דער אילוזיע, אַז "עס איז נאָך קײנמאָל אונדז נישט געװען אַזוי גוט װי עס איז אונדז הײַנט". מיט אַזאַ צײַטונגס־קאָפּ, ציטירט פֿון דעם מיניסטער משה יעלון, דעם געװ. שעף פֿון גענעראַל־שטאַב, איז אַרויס דער ניו־יאָרקער ייִדישער " פֿאָרװערטס" (מיי 14-20 2010). דאָס זעלבע האָבן די ייִדן אויף דער וועלט געהערט פֿון דעם ישׂראלדיקן אויסער־מיניסטער און דאָס האָבן זיי אויפֿגענומען פֿון דער זעלבסטצופֿרידענער עופֿאָריע, װאָס עס האָט לעצטנס פֿון זיך אַרויסגעשטראַלט די רעגירונגס־ביוראָ, פֿאַרהוילנדיק פֿאַר אירע בירגער װאַס פֿאַר אַ קאָשמאַרנע זאַװערוכע עס גרייט זיך ...לייענט ווײַטער צו גאַסט בײַם מדינה־פּרעזידענט אין די ראַמען פֿון זײַנע מיטװאָכדיקע באַגעגענישן מיט שרײַבער, אַקטיאָרן און אַנדערע פֿאָרשטייערס פֿון דער ישׂראלדיקער קולטור־װעלט, האָט דער מדינה־פּרעזידענט שמעון פּרס פֿאַרבעטן צו זיך דעם 23־סטן יוני אַ גרופּע פֿארשטייער פֿון דער ייִדיש־קולטור אויף אַ פּאַנעל אין בית הנשיא. געעפֿנט דעם פּאַנעל האָט פּראָפֿ' חוה טורניאַנסקי מיט אַן אַרײַנפֿיר־װאָרט, און מיט קורצע װערטער זײַנען אויפֿגעטראָטן: פּראָפֿ' מתן חרמוני פֿון בן־גוריון־אוניװער־ סיטעט אין באר־שבע, די "הבימה"־אַקטריסע לאה קעניג, די דאָקטאָראַנטין גלי ברעם־דריקער, און דער דיכטער װעלװל טשערנין פֿון דער "רוסישער עליה". דער גאַסטגעבער דער מדינה־פּרעזידענט שמעון פּרס האָט גערעדט װעגן דער ...לייענט ווײַטער ייִדישע פּאָעזיע אויף די גאַסן פֿון תל־אַבֿיבֿ אויף דער איניציאַטיװ פֿון זוהר שביט, פּראָפֿ' פֿון קולטור־ שטודיעס אין תל־אַבֿיבֿער אוניװערסיטעט, זײַנען דעם זומער אויך שאַפֿונגען פֿון ייִדיש־פּאָעטן - סוצקעװער, קאַדיע מאָלאָדאָװסקי, יעקב גלאַטשטײן און משה־לײב האַלפּערן עקספּאָנירט געװאָרן אויף די צענטראַלע בולװאַרן פֿון דער שטאָט, בײַ דער זײַט פֿון די באַקאַנטע העברעיִשע דיכטער. פֿון די לײַװנטענע פּלאַקאַטן הענגענדיקע צװישן צװײ בײמער קוקן אַראָפ אויף די שפּאַצירערס די צוגעקלי־ בענע פֿערזן פֿון ייִדישע פּאָעמעס באַגלייט מיט אַ העברעיִשער איבערזעצונג און מיט אַ פּאָרטרעט פֿון יעדן ציטירטן דיכטער. אינטערעסאַנט, אַז אויף דער אַנדערער זײַט פֿון דעם פּלאַקאַט װעגן סוצקעװערן דערשײַנט אַ פּאָעמע פֿון דעם אַראַבישן פּאָעט מאַכמוד דאַרװיש. ...לייענט ווײַטער סיום פֿון 10־טן לימודים־יאָר אין בית שלום־עליכם דער סיום פֿון דעם צענטן יאָר ייִדיש־לימודים אין בית שלום עליכם אין תל־אַבֿיבֿ איז געפֿײַערט געװארן דעם 16־טן יוני דורך די תלמידים פֿון די פֿאַרשײדענע גראַדן. װי עס גיט אונדז איבער פּראָפֿ' אברהם נאַװערשטערן, דער פֿאַרװאַלטער פֿון די לימודים, האָט די צאָל תלמידים הײַנטיקס יאָר באַטראָפֿן 300 און די צאָל קלאַסן - אָדער לערן־גראַדן, לויט זייערע קענטענישן אין דער שפּראַך און אין אירע פֿאַרשיִדענע אַספּעקטן - האָט באַטראָפֿן 17 - אין פֿאַרגלײַך מיט 100 תלמידים אין צװײ קלאַסן פֿון אָנהײבערס און פֿאָרגעשריטענע. ...לייענט ווײַטער אַ "חדר" פֿאַר ייִדיש אין בן־גוריון־אוניװערסיטעט װי האָט עס פֿאָרויסגעזאָגט ה. לייוויק? - ייִדיש װעט אַרויס פֿון די קעלער־שטובן און װעט אַרײַן אין דער אַקאַדעמיע, איצט, װאָלט מען געקאָנט זאָגן, קערט זי זיך אום פֿון דעם אַקאַדעמישן סאַלאָן צוריק אין חדר אַרײַן... אַזוי װי איציק מאַנגער, װאָס איז געקומען "זיך װאַלגערן" אין ישׂראל, " װאַלגערט זיך" איצט ייִדיש אין די קאַרידאָרן און סאַלאָנען פֿון די אוניװערסיטעטן - פֿון דער קאַטעדרע דורך "קרײַזן" ("חוגים") און אינסטיטוטן, זוכט אַ װינקל פֿאַר זיך, און האָט געפֿונען אַ צימער - אַן אַקאַדעמישן חדר אין באר־שבע אוניװערסיטעט אויפֿן נאָמען פֿון בן־גוריון - דעם גרינדער פֿון דער מדינה, װעמען ייִדיש האָט בײַ זײַן לעבן אים געגרילצט אין די אויערן... װיפֿל צינישן הומאָר האָט זי, די איראָניע פֿון גורל... מיט דעם אַקאַדעמישן חדר װעט אָנפֿירן פּראָפֿ' דוד הירש ראָסקעס. די פֿײַערלעכע ...לייענט ווײַטער